فرآیند تولید خوراک پلت و نقش آن در تغذیه دام

"خوراک پلت به عنوان یکی از مهم‌ترین اجزای صنعت دام و طیور مدرن، نقش بسزایی در بهبود تغذیه و افزایش بهره‌وری ایفا می‌کند"

 

اصطلاح کنسانتره به معنای مواد غذایی فشرده و غنی است که بیشتر در صنایع غذایی برای خوراک دام، طیور و آبزیان مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این نوع خوراک، آب حذف می‌شود و با فشرده‌سازی مواد غذایی دیگر، نه تنها ارزش غذایی آن افزایش پیدا می‌کند بلکه حجم آن نیز کاهش می‌یابد. با پیشرفت تکنولوژی، تولید و استفاده از این محصول در دامداری‌ها، مرغداری‌ها و مراکز پرورش ماهی به طور روزافزونی در حال افزایش است. همچنین به دلیل رشد جمعیت، نیاز به افزایش تولید در این بخش نیز حس می‌شود تا تأمین‌کننده نیازهای انسانی در تمامی زمینه‌ها باشد.

خوراک پلت به عنوان یکی از مهم‌ترین اجزای صنعت دام و طیور مدرن، نقش بسزایی در بهبود تغذیه و افزایش بهره‌وری ایفا می‌کند. این نوع خوراک به دلیل مزایای متعدد از جمله قابلیت هضم بالا، کاهش ضایعات، تغذیه متعادل و حمل و نقل آسان به انتخابی ایده‌آل برای پرورش‌دهندگان تبدیل شده است. در این مقاله به بررسی جامع فرآیند تولید پلت، مزایای استفاده از آن در تغذیه دام و چالش‌های مرتبط با آن می‌پردازیم.

پلت كردن عملي است كه طي آن دانه آسياب شده، توسط غلتك­ هايي با فشار از يكسري روزنه، با بخار يا بدون بخار گذشته و به شكل حبه­ هاي فشرده ای مي­ شود. همچنين با روش پلت مي­ توان علوفه، مكمل ­هاي پروتئيني و مواد معدني جيره را در پلت وارد نمود. همه حيوانات اهلي معمولاً طبيعت فيزيكي پلت را بويژه وقتي با شكل آردي مقايسه مي­ شود، مي ­پسندند (چرچ، 1988).

در فرآیند پلت سازی اپراتورها نقش مهمی در تولید خوراک دام و طیور دارند. کوچکترین خطا در کار اپراتورها بر سودآوری کارخانه تاثیر زیادی می‌گذارد. آنها باید این مسئولیت و سهم بزرگی که در ایجاد یک کارخانه خوراک کارآمد انجام می‌دهند به رسمیت بشناسند. بنابراین، خوراک پلت مجموعه‌ مواد غذایی مورد نیاز دام و طیور است، که طی یک فرآیند خاص فشرده شده است.

از مزایای کنسانتره پلت می توان به مورادی مانند: ارتقای قابلیت هضم نشاسته، غیر فعال شدن ترکیبات ضد تغذیه ای جیره، ممانعت از اکسیداسیون مواد مغذی، جلوگیری از پرت و کاهش گرد و غبار، عدم تفکیک اجزای کنسانتره توسط دام، افزایش راندمان خوراک و بهبود رشد دام اشاره کرد.

عوامل موثر بر مقاومت پلت:

به دلیل هزینه هاي زیاد ضایعات تولید، محصول تولید شده باید از مقاومت مناسب، جریان پذیري و سهولت در انتقال برخوردار بوده و نیاز مشتري را برآورده کند. مقاومت پلت را می توان از مقدار خاکه تولید شده حدس زد، به این معنی که با استفاده از ابزارها و فرمول هاي خاص، مقدار مقاومت در برابر نیروي سایش پیش بینی می شود. مقاومت پلت تحت تاثیر عوامل زیادی است که در ادامه به آنها اشاره می شود:

انتخاب مواد با کیفیت بالا: اساس پلتینگ با کیفیت با انتخاب مواد اولیه آغاز می شود. استفاده از مواد با کیفیت بالا تضمین می کند که مشخصات غذایی خوراک، نیازهای تغذیه ام دام را برآورده می کند. مطالعات اخیر بر اهمیت کیفیت مواد در نتایج پلت کردن تاکید کرده اند. به عنوان مثال، مطالعه ۲۰۲۰ توسط مارتینز و همکاران، تاکید کرد که استفاده از مواد تازه و با پروتئین بالا باعث ماندگاری بهتر پلت و حفظ مواد مغذی در مقایسه با اجزای کهنه یا با کیفیت پایین می شود (مارتینز و همکاران، 2020).

بهینه سازی فرمول فرمولاسیون خوراک یک مرحله حیاتی است که بر کیفیت پلت کردن تأثیر می گذارد. فرمولاسیون متعادلی که نیازهای تغذیه ای خاص دام هدف را در نظر می گیرد، کیفیت پلت را افزایش می دهد. تحقیقات انجام شده در سال ۲۰۲۱ نشان داد که گنجاندن انواع خاصی از دانه ها مانند ذرت یا گندم در فرمولاسیون باعث بهبود سختی پلت و کاهش ریزدانه ها در حین جابجایی می شود (Anderson et al., 2021).

عملکرد تجهیزات پلتینگ نقش حیاتی در دستیابی به کیفیت پلت سازی بالا دارد. پیشرفت تکنولوژی منجر به توسعه کارخانه های پلت کارآمدتر شده است که می توانند خوراک با کیفیت بالاتر تولید کنند. یک مطالعه در سال ۲۰۲۳ اهمیت نگهداری و کالیبراسیون منظم کارخانه های پلت را برای اطمینان از عملکرد بهینه و ثبات کیفیت برجسته کرد (Thompson et al., 2023).

داي هایی که طول منافذ آنها بلندتر است احتمال پیوند بین ذرات خوراك ( به دلیل افزایش نیروي سایش) بیشتر شده و مقاومت پلت افزایش می یابد. این نتیجه در داي هایی با منافذ کوتاه نیز بدست می آید اما با مصرف انرژي بیشتر. بررسی ها نشان می دهد با افزایش طول منافذ داي، مقاومت پلت بطور خطی افزایش خواهد یافت.

 قابلیت عبور دهی مواد بر مقاومت تاثیرگذار است. با ثابت شدن ابعاد داي و تعداد منافذ آن، به دلیل قابلیت عبور دهی بیشتر، میزان بارگیري افزایش خواهد یافت. این در حالیکه است که مصرف نیرو افزایش و مقاومت پلت کاهش خواهد یافت. دلیل آن را فشردگی کمتر لایه هاي ضخیم به داخل منافذ گزارش کرده اند.

 از فاکتورهاي دیگر فشرده سازي مواد داخل داي، می توان به عرض گپ بین رولر و داي و سرعت چرخش رولر اشاره نمود. سرعت بالاتر(یا تعداد غلطک هاي بیشتر) مقدار خوراك کمتري را فشرده خواهد نمود.

به دلیل افزایش سطح چربی اضافه شده به پلت، کاهش فشردگی اتفاق می افتد.

 آسیاب نرم ذرات خوراك موجب سطح تماس بیشتر و شرایط بهتر براي جذب مایعات شده و با تاثیر بیشتر بخار اشباع، پلتهاي سفت تري تولید خواهد شد.

 بخار اشباع شرایط بهتري را براي ایجاد پیوند بین ذرات خوراکی ایجاد می کند اما مقدار استفاده از بخار در حدي مناسب است که سایش در داخل منافذ را کم نکند. اجزاي خوراکی به شکل هاي مختلف بر مقاومت پلت تاثیر دارند. نشاسته و پروتئین موجب مقاومت بیشتر، چربی به عنوان لغزنده کننده، میزان ساییدگی در منافذ داي را کاهش داده و از نفوذ بخار و ایجاد پیوندهاي ژلاتیناسیون جلوگیري می کند.