اهمیت استفاده از تفاله گوجه فرنگی (Tomato pulp) در تغذیه دام و طیور

"تفاله گوجه فرنگی، از ضایعات کارخانجات رب گوجه فرنگی و سس سازی است که به دلیل دارا بودن مقادیر کافی انرژي و پروتئین و سایر مواد مغذي می تواند در جیره غذایی دام و طیور مورد استفاده قرار گیرد."

کمبود خوراك دام در کشور یکی از مشکلات عمده و اساسی تولیدات دامی است. علاوه بر این، به دلیل موقعیت جغرافیایی ایران در شرایط آب و هوایی خشک و نیمه خشک و کاهش بارندگی های سال های اخیر تامین خوراک برای تغذیه دامداران به یک چالش جدی تبدیل شده است. بنابراین، استفادة بهینه از منابع خوراك غیرمتداول و غیرمتعارف که با غذاهای انسان نیز رقابت نمی کنند، برای تامین خوراك دام ضروری است.

تفاله گوجه فرنگی، از ضایعات کارخانجات رب گوجه فرنگی و سس سازی است که به دلیل دارا بودن مقادیر کافی انرژي و پروتئین و سایر مواد مغذي می تواند در جیره غذایی دام و طیور مورد استفاده قرار گیرد. تفاله گوجه فرنگی داراي مقادیر قابل توجهی لیکوپن، فولات، ویتامین هاي C وA ، ترکیبات فلاونوئیدي، فنیکول، فیتون، فیتوفلاون و بتاکاروتن است که داراي خواص ضداکسیدانی بالایی هستند. طبق آمار سازمان جهاد کشاورزی، سالیانه به ترتیب میزان 9/6 و 1/4 میلیون تن گوجه‌فرنگی و تفاله گوجه‌فرنگی در ایران تولید می شود.

 

تحقیقات انجام گرفته روی دام

تفاله گوجه‌فرنگی با حدود 20تا 22 درصد پروتئین، 8 تا 10 درصد چربی و 55 درصد NDF می‌تواند به‌عنوان خوراک دام استفاده شود که این امر علاوه بر کاهش نیاز به مواد خوراکی وارداتی و کاهش هزینه دامداران، می‌تواند به حفظ محیط‌زیست و کاهش مصرف آب نیز کمک کند. از تفاله خشک گوجه‌فرنگی در سطح 10 درصد جیره گاوهای شیری و 15 درصد جیره گاوهای پرواری و گوسفند می‌توان به‌عنوان جایگزین منابع پروتئین و کربوهیدرات استفاده کرد. همچنین از تفاله تر گوجه نیز می‌توان به‌صورت افزودنی به سیلاژ ذرت، سیلاژ خوراک کامل و پایه استفاده کرد. لازم به ذکر است که می توان از سیلاژ تفاله گوجه‌فرنگی نیز به‌عنوان جایگزین منابع علوفه‌ای جیره تا سطح 15درصد استفاده کرد.  

تفاله گوجه فرنگی به صورت خشک، مرطوب و سیلو شده در تغذیه نشخوارکنندگان قابل استفاده است. در مطالعه ای که تفاله خشک یا سیلاژ گوجه فرنگی جایگزین بخشی از سیلاژ علوفه جو گردید، تولید شیر از 40/3 به 41/3 کیلوگرم در روز افزایش یافت، در حالی که مصرف خوراک و ترکیبات شیر تغییری نداشتند (صفری و همکاران، 1389).  بررسی های اخیر نشان می دهند که با جایگزین کردن 15درصد تفاله گوجه فرنگی در جیره گاوهای شیری تولید شیر افزایش یافته است.

 

تحقیقات انجام گرفته روی طیور

بررسی ها نشان می دهند که افزودن تفاله گوجه فرنگی به جیره جوجه هاي گوشتی تا سطح 5 درصد تأثیر منفی بر وزن بدنی، مصرف خوراك و ضریب تبدیل خوراك ندارد. حتی در مواردي تا سـطح 15درصد نیز گزارشی مبنی بر تأثیري بر عملکرد جوجه گوشتی وجود ندارد. در تحقیقی که توسط حسینی واشان و همکاران (1391) بر روی جوجه های گوشتی تحت تنش گرمایی انجام شد نتایج بیانگر این بود که روغن کانولا و تفاله گوجه فرنگی در شرایط تنش گرمایی ضخامت دیواره خارجی استخوان درشت نی جوجه ها را بهبود بخشیدند. همچنین افزودن روغن کانولا و تفاله گوجه فرنگی باعث بهبود وزن طحال و بورس و فراسنجه هاي استخوانی و کاهش چربی بطنی شد.

 محدودیت عمده در استفاده از این ضایعات در جیره طیور، میزان الیاف نسبتاً بالای این تفاله است. البته قسمت عمده این الیاف در بخش پوسته قرار دارد و منجر به کاهش قابلیت دسترسی انرژی آن می شود. طی آزمایشی که از تفاله های گوجه فرنگی به عنوان یک منبع غنی از ویتامین E در جیره جوجه های گوشتی استفاده شده بود، مشاهده شد که استفاده از تفاله های گوجه فرنگی نسبت به گروه کنترل (بدون تفاله) سبب ماندگاری بیشتر گوشت بعد از کشتار و کاهش فساد ناشی از تخریب لیپیدها در گوشت می شود.

دو عامل درصد بالاى فيبر و ميزان رنگدانه ها و ليكوپن تفاله گوجه فرنگی در كاهش ميزان كلسترول جوجه هاى تغذيه شده با تفاله گوجه فرنگى مؤثر است. سایر محققين نتايج مشابهى مبنى بر كاهش سطح كلسترول تام خون جوجه هاى تغذيه شده با تفاله گوجه فرنگى گزارش کردند. پكتين تفاله نيز در كاهش كلسترول خون موش هاى آزمايشگاهى تأثير گذار بوده است. با افزايش فيبر جيره به دليل افزايش دفع كلسترول و اسيدهاى صفراوى، ميزان كلسترول كاهش مى يابد. همچنین نتایج تحقیقات نشان می دهد استفاده از تفاله گوجه فرنگی در جیره مرغان تخم گذار باعث افزایش رنگ زرده و بازار پسندی آن می شود.